Waa maxay rabshadaha sharafta ku salaysan iyo dulmiga?

Qoysaska qaar, aad bay muhiim u tahay in aan cidina si xun uga hadlin qoyska. Qoysku wuxuu rabaa inuu yeesho sumcad wanaagsan. Tan waxaa mararka qaarkood loogu yeeraa sharaf.

Qoysaska qaar, ereyo sida sharaf ama sumcad ayaa la isticmaalaa. Qoysaska qaar ma isticmaalaan ereyo gaar ah.

Sharaftu waxay inta badan ku saabsan tahay xeerar go'aamiya sida aad u noolaan lahayd. Tusaale ahaan, cidda laguu oggol yahay inaad waqti la qaadato ama in laguu oggol yahay inaad la yeelato xiriir jacayl.

Waa kuwan tusaalooyin xeerar ah oo laga yaabo inay la xiriiraan sharafka:

• Laguu ma oggola inaad la kulanto asxaabta dugsiga ka dib.
• Laguu ma oggola inaad isticmaasho baraha bulshada.
• Laguu ma oggola inaad doorato dharka aad xiranayso.
• Laguu ma oggola inaad wax barato ama aad doorato nooca shaqada aad qabanayso.
• Laguu ma oggola inaad doorato qofka aad guursanayso.
• Laguu ma oggola inaad yeelato xiriir jacayl ama galmo ka hor guurka.

Xeerarku badanaa way ku adag yihiin gabdhaha iyo dumarka. Laakiin waxaa sidoo kale jira xeerar khuseeya wiilasha iyo ragga.

Waxaa laga yaabaa in laguu sheego in xeerarku ay u jiraan wanaaggaaga. Ama sababtoo ah haddii kale waxay u ekaan lahayd mid xun.

Qaar waxay sheegaan in xeerarku ay ku saabsan yihiin dhaqanka ama diinta. Laakiin dhaqan ama diin midna ma siinayo qof xaq uu ku hanjabo, ku dhufto ama ku xakameeyo qof kale.

Qoysaska qaar, qof ayaa hubiya inaad raacayso qawaaniinta. Waa lagu ciqaabi karaa haddii aad jebiso qawaaniinta. Tusaale ahaan, waxaa lagugu ciqaabi karaa siyaabo sidan oo kale ah:

• Waa lagu hanjabi karaa.
• Waa lagu dhufan karaa ama lagu garaaci karaa.
• Waxaa lagugu yeeri karaa magacyo xunxun.

Waxaa laguu sheegi karaa in qoyskaagu kaa xishoonayo.

Waxaa laguu sheegi karaa inaadan mar dambe qayb ka ahayn qoyskaaga.

Tan waxaa loo yaqaan rabshado iyo dulmi ku salaysan sharafka. Hanjabaadaha iyo rabshaduhu waa dambiyo. Ku qasbidda qof inuu guursado sidoo kale waa dambi.

Rabshadaha ku salaysan sharafta iyo dulmigu waxay ka soo horjeedaan Baaqa Caalamiga ah ee Xuquuqda Aadanaha ee Qaramada Midoobay (de mänskliga rättigheterna) iyo Heshiiska Xuquuqda Ilmaha (barnkonventionen).

Mararka qaarkood walaalaha ama qaraabo kale waxaa la siiyaa mas'uuliyadda xakamaynta qof kale oo qoyska ka mid ah. Waxaa laga yaabaa inaad dareento inaad waajib ku tahay inaad tan sameyso si aad u ilaaliso qoyskaaga. Laakiin qof kastaa wuxuu xaq u leeyahay inuu u noolaado noloshiisa sida uu rabo. Tani waxay khuseysaa iyadoon loo eegin dhaqankooda, diintooda ama waddankooda asalka ah.

Adiga ama qoyskaaga waxaad u maleyn kartaan in wax ay u fiican yihiin qofka. Laakiin qofka laftiisu si ka duwan ayuu u fikiri karaa. Waa inaad ixtiraamtaa taas. Qof kastaa wuxuu xaq u leeyahay inaan la xakameyn. Waxaadna xaq u leedahay inaadan xakameyn qof kale.

Keligaa ma tihid. Waxaa jira meelo caawiya dhalinyarada la kulma rabshadaha iyo dulmiga ku salaysan sharafka. Shaqaale badan oo ka shaqeeya meelahaas ayaa leh khibrad shaqsiyeed oo ku saabsan dulmiga ku salaysan sharafka. Waxaad caawinaad ka raadsan kartaa adigoon magacaaga sheegin.

Meelo badan waxaad sidoo kale caawinaad kaga heli kartaa luqado kala duwan.

Waa kuwan tusaalooyin:

• Khadka caawinta taageerada Somaya (isku xirka bogga internetka ee Iswidhishka laakiin taageerada waxaa lagu heli karaa luqado kala duwan).
• Terrafem (isku xirka bogga internetka ee Iswidhishka laakiin taageerada waxaa laga heli karaa luqado kala duwan).
• Rätt att välja (isku xirka bogga internetka ee Iswidhishka laakiin waxaad diyaar ah turjumaan).

Waxaad sidoo kale ka heli kartaa caawinaad adeegyada bulshada (socialtjänsten), rugta caafimaadka dhalinyarada (ungdomsmottagning) ama qof ka tirsan iskuulka ama goobtaada waxbarasho.